Het nieuwe Europese Asiel- en Migratiepact: wat verandert?
Op 11 juni 2024 is het Europese Asiel- en Migratiepact in werking getreden. Het bestaat uit negen verordeningen en één richtlijn en geldt vanaf 12 juni 2026 in alle EU-landen. De regels zijn grotendeels direct van kracht, maar Nederland moet nog nationale keuzes maken en de Opvangrichtlijn omzetten in wetgeving. Dit gaat de asielprocedure sterk veranderen, en daarmee ook hoe forensisch medische onderzoeken bij asielzoekers worden uitgevoerd en beoordeeld, met gevolgen voor het werk van stichting iMMO.
Het Asiel- en Migratiepact heeft drie doelen: veiligere buitengrenzen, striktere en eerlijkere asiel- en terugkeerregels, en een balans tussen solidariteit en verantwoordelijkheid. Alle EU-landen hebben twee jaar om dit te implementeren. Het pact versnelt procedures met verplichte grensscreening, kortere beslistermijnen (meestal zes maanden) en een solidariteitsmechanisme: landen die veel asielzoekers opvangen krijgen steun via herplaatsing of financiële hulp.
Niet alles ligt vast. Lidstaten mogen op sommige punten zelf beslissen, zoals het verlengen van beslistermijnen of het aanbieden van gratis rechtsbijstand. Nederland heeft op 23 december 2024 een wetsvoorstel gepubliceerd om het pact uit te voeren. De Raad van State gaf op 22 oktober 2025 advies: let op grondrechten bij bewaring, wees duidelijk over termijnen en maak onderscheid tussen verblijfsstatus en verblijfstitel.
Artikel 18 van de oude Asielprocedurerichtlijn verplichtte lidstaten om bij vermoedens van marteling een forensisch medisch onderzoek te regelen. In het nieuwe Asiel- en Migratiepact ontbreekt deze verplichting; de focus ligt vooral op uniforme procedures zoals informatie en interviews. Artikel 20 van het pact benoemt wel ‘bijzondere waarborgen’, en artikel 24 de mogelijkheid tot ‘medisch onderzoek uitvoeren’, maar er is geen verplichting voor het uitvoeren van een forensisch medisch onderzoek zoals artikel 18 dat voorheen wel benoemde.
In de toekomst kunnen lidstaten forensisch medische onderzoeken nog wel zelf regelen, de vraag is of de Nederlandse overheid dit zal uitzetten. Tenslotte maakt iMMO zich zorgen of de nieuwe screeningsprocedure aan de buitengrenzen voldoende waarborgen biedt voor kwetsbare asielzoekers die forensisch medisch onderzoek nodig hebben.
iMMO volgt alle nieuwe juridische trends en ontwikkelingen nauwlettend. Onlangs waren we aanwezig bij de WRV-bijeenkomst van Vluchtelingenwerk, waar workshops over het pact plaatsvonden. De komende tijd blijven we monitoren hoe Nederland de regels invult en wat dit betekent voor de uitvoering van forensisch medische onderzoeken.
